ทิศทางการเลี้ยงลูกด้วยนมผสม

อธิบายความแตกต่างของนมสำหรับเด็กทารก (infant formula), นมสูตรต่อเนื่อง (follow-on formula), และนมสด (whole milk). ความแตกต่างและความสำคัญของนมสำหรับเด็กในวัยต่างๆ

เพียรวิทย์ ตันติแพทยางกูร พบ., M.S. Ph.d

ภาควิชากุมารเวชศาสตร์ คณะแพทศาสตร์ โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล

นมแม่เป็นอาหารที่ดีที่สุดสำหรับทารก เสริมสร้างให้ทารกแข็งแรงที่สุด และฉลาดที่สุด เต็มตามศักยภาพ แม่ที่ไม่ต้องออกไปทำงานนอกบ้าน ต้องเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ โดยไม่ต้องเสริมนมผสมใดๆ ทั้งสิ้น นมแม่อย่างเดียว สามารถเลี้ยงลูกได้ จนอายุ 6 เดือน และเมื่อได้รับอาหารเสริมตั้งแต่อายุ 4 - 6 เดือนเป็นต้นไป ให้นมแม่ต่อไปจนลูกอายุ 1 1/2 - 2 ปี (หย่านม)ในกรณีที่แม่ต้องออกไปทำงานนอกบ้าน นมผสมก็สามารถเลี้ยงทารกให้มีสุขภาพดี ทั้งกาย ใจ และสมอง แต่ต้องเลือกชนิดของนมผสม ให้เหมาะกับอายุของลูก

นมผสมสามารถจำแนกได้เป็น 3 ประเภท ตามปริมาณโปรตีนต่อ 100 ซีซี ( 20 kcal / oz ) เมื่อผสมแล้วดังนี้

1. Infant formula ปริมาณโปรตีน 1.5 - 2.0 กรัม / 100 ซีซี ใช้สำหรับทารก 0 - 12 เดือน อายุ 6 เดือนแรก ให้เลือกชนิดที่มีปริมาณโปรตีนใกล้เคียง 1.5 กรัม ไม่ใช้ชนิด 2.0 กรัม

2. Follow-on formula ปริมาณโปรตีน 2.0 - 3.0 กรัม / 100 ซีซี บนฉลากเขียนไว้ว่า ให้ใช้กับทารก และเด็กเล็ก อายุ 6 เดือน - 3 ปี แต่ขอแนะนำให้ใช้ ตั้งแต่อายุ 12 เดือนเป็นต้นไป ช่วงอายุใกล้เคียง 2 ปี ให้ใช้ชนิดที่มีปริมาณโปรตีน ใกล้เคียง 2.0 กรัม ส่วนช่วงอายุใกล้เคียง 3 ปี ให้ใช้ชนิดที่มีปริมาณโปรตีน ใกล้เคียง 3.0 กรัม

3. Whole milk ปริมาณโปรตีนประมาณ 3.4 กรัม / 100 ซีซี ไม่ให้ใช้กับทารก ภายในอายุ 12 เดือน และไม่ควรใช้กับเด็กเล็ก อายุน้อยกว่า 2 ปี เพราะมีปริมาณโปรตีนมากไป

สิ่งที่ควรรู้เกี่ยวกับนมผสม

ทารกและเด็ก ยิ่งอายุมาก ความต้องการโปรตีนต่อนํ้าหนักตัว 1 ก.ก. จะยิ่งน้อยลง ทารกและเด็กเล็ก ได้รับโปรตีนมากเกินต้องการ นอกจากจะไม่ได้ประโยชน์แล้ว ยังอาจเป็นโทษด้วย ขณะนี้ทารกไทย ส่วนมากถูกเลี้ยงด้วย Follow-on formula จึงได้รับโปรตีนมากเกินไป ไม่เป็นผลดี

การเติม Arginine, B-Carotene, Camitine และ Cholesterol ใน Infant formula, follow-on formula, whole milk ไม่มีหลักฐานทางการแพทย์ และโภชนาการว่ามีประโยชน์

Taurine nucleotides arachidonic acid และ DHA มีหลักฐานบ่งว่า น่าจะมีประโยชน์ สำหรับทารกเกิดก่อนกำหนด ภายในอายุ 3 - 6 เดือนแรก แต่ไม่มีประโยชน์ใดๆ ทั้งสิ้น ตั้งแต่อายุ 6 เดือนขึ้นไป จึงไม่มีความจำเป็น ต้องเติมลงไปใน follow-on formula และ whole milk

Prebiotics เป็น non - digestible oligosaccharides และ dietary fiber ส่วน Probiotics เป็น bifidobacteria และ lactobacilli กำลังได้รับความสนใจทางโภชนาการ อาจมีประโยชน์ ช่วยเสริมสร้างให้ลำไส้ มีสรีรวิทยาใกล้เคียงกับภาวะ ที่เลี้ยงด้วยนมแม่ แต่ยังต้องการการศึกษาในคนอีก ก่อนที่จะสรุปว่า ควรหรือไม่ควรเติมลงในนมผสม

การให้นมผสมมากเกินความจำเป็น อาจทำให้เกิดโรคขาดอาหารได้ ถ้าไปขัดขวางการกินอาหารเสริม หรืออาจทำให้เกิดโรคอ้วนได้ ถ้าการกินอาหารเสริม ไม่ถูกขัดขวาง โรคขาดอาหารหรือโรคอ้วนนี้ เป็นผลจาก การเลี้ยงด้วยนมผสมไม่ถูกต้องในช่วงวัยทารก เป็นความผิดปกติของบริโภคนิสัย ซึ่งรักษายากมาก และมีผลต่อสุขภาพโดยรวมได้ราคาของนมผสม ไม่ได้สะท้อนคุณภาพ